REKLAMA


 

REKLAMA


 

Zmiany klimatu: Każde pół stopnia jest ważne Jakub Ostałowski (www.jakubostalowski.com)

Zmiany klimatu: Każde pół stopnia jest ważne

O czym mówi Raport specjalny IPCC dotyczący ograniczenia globalnego ocieplenia o 1,5°C.

 

Masson_Valerie

Autorką tekstu jest

dr Valérie Masson-Delmotte

Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), Grupa Robocza 1  

 

Dr Valérie Masson-Delmotte jest dyrektorką ds. Badań w Francuskim Komisariat ds. Energii Atomowej i Alternatywnych Źródeł Energii (CEA), gdzie prowadzi badania w Laboratorium Nauk o Klimacie i Środowisku. Odtwarza dane na temat warunków klimatycznych panujących w dawnych czasach i za ich pomocą weryfikuje różne modele zmian klimatu. Miała duży wkład w kilka kolejnych raportów IPCC. Laureatka Nagrody im. Marthy T. Muse za swoje zasługi w dziedzinie nauk o Antarktyce (2015), francuskoaustriackiej Nagrody Amédée (2014) oraz Nagrody im. Irène Joilot-Curie, przyznawanej najwybitniejszym kobietom w nauce (2013). Czasopismo „Nature” uznało ją za jedną z „10 najbardziej liczących się osób w nauce” w 2018.

 


 

  • Zmiany klimatu już dziś wpływają na ludzi, ekosystemy i źródła utrzymania na całym świecie. Jeśli chodzi o ryzyko związane z klimatem, korzyści wynikające z utrzymania ocieplenia na poziomie 1,5°C – w porównaniu z 2°C lub więcej – są jasne. Każde pół stopnia ma znaczenie.
  • Ograniczenie ocieplenia do 1,5°C nie jest niemożliwe, ale wymagałoby bezprecedensowych zmian i działań we wszystkich aspektach życia społecznego. Każdy rok ma znaczenie.
  • Ograniczenie ocieplenia do 1,5°C może iść w parze z osiąganiem innych światowych celów, takich jak zrównoważony rozwój i eliminacja ubóstwa. Każdy wybór ma znaczenie.

 

Kontekst

 

Raport specjalny IPCC został przygotowany w odpowiedzi na wniosek rządów, na mocy decyzji podjętej w trakcie ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu COP 21 w grudniu 2015. Wniosek ten wynikał z podzielanej przez około 100 krajów obawy, że długoterminowy cel wskazany w porozumieniu paryskim, tj. ograniczenie globalnego ocieplenia do poziomu znacznie niższego niż 2°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej, może nie wystarczyć, aby zapobiec niebezpiecznym zmianom klimatu; wynikał także z braku opracowań naukowych dotyczących różnic w oddziaływaniu ocieplenia na poziomach 1,5°C i 2°C oraz różnic w odpowiadających tym poziomom odpowiednich ścieżkach emisji gazów cieplarnianych. 

 

Panel przyjął wniosek wiosną 2016 r. w trakcie sesji plenarnej, podczas której delegaci rządowi wyznaczyli zakres raportu jako „specjalnego sprawozdania IPCC na temat skutków globalnego ocieplenia o 1,5°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej i powiązanych globalnych ścieżek emisji gazów cieplarnianych, w kontekście wzmocnienia globalnej reakcji na zagrożenia związane ze zmianą klimatu, zrównoważonym rozwojem i staraniami na rzecz likwidacji ubóstwa”. Decyzja IPCC o objęciu oceną nie tylko zmian klimatu, lecz także wielu aspektów zrównoważonego rozwoju, wpłynęła na strukturę raportu i ukształtowała nowe aspekty oceny obecnego stanu wiedzy, na przykład systematyczne badanie synergii i kompromisów między opcjami łagodzenia i adaptacji, a także celami zrównoważonego rozwoju. 

 

Międzynarodowa społeczność badawcza zareagowała entuzjastycznie, aktywnie tworząc i publikując nową, aktualną wiedzę, a tym samym wnosząc zasadniczy wkład w nowe informacje zawarte w raporcie. Warto również podkreślić niezwykłą motywację naukowców z całego świata do udziału w ustaleniu zakresu raportu i w jego przygotowaniu oraz recenzowaniu. 

 

Raport został sporządzony przez 91 autorów z 40 krajów, przy udziale 133 autorów współpracujących. Dokonali oni oceny około 6 tys. publikacji naukowych, technicznych i społeczno-ekonomicznych, z których 75% opublikowano w ciągu poprzednich 3 lat. IPCC stawia sobie za cel dokonanie oceny stanu wiedzy w sposób rygorystyczny, wyczerpujący, przejrzysty i obiektywny. Podczas trójetapowego procesu oceny 1131 recenzentów otrzymało ponad 42 tys. komentarzy, uwag i opinii, które przyczyniły się do podniesienia jakości raportu końcowego. 

 

Gdzie jesteśmy?

 

Od czasów przedindustrialnych, na potrzeby raportu określonych jako przedział 1850‒1900, działania człowieka spowodowały globalne podwyższenie średniej temperatury o ok. 1,0°C (prawdopodobnie w zakresie od 0,8°C do 1,2°C). 

 

Już dziś obserwujemy skutki globalnego ocieplenia o 1°C w postaci bardziej ekstremalnych warunków pogodowych, takich jak m.in. fale upałów, intensywne opady, podnoszenie się poziomu mórz i oceanów oraz topnienie lodu na Morzu Arktycznym. 

 

Jeśli temperatura na Ziemi nadal będzie wzrastać w obecnym tempie, tj. 0,2°C na dekadę, średnia globalna temperatura powierzchni prawdopodobnie wzrośnie o 1,5°C między 2030 a 2050 r. 

 

Chociaż emisje wcześniejsze, sprzed epoki przemysłowej, będą nadal wywierać wpływ na system klimatyczny i przewidywany przyszły wzrost poziomu mórz i oceanów, mało prawdopodobne jest, że wyłącznie one spowodują wzrost globalnego ocieplenia do 1,5°C. 

 

Nadal istnieje szansa, aby ustabilizować globalne ocieplenie do 1,5°C, w zależności od ścieżki emisji gazów cieplarnianych w skali globalnej, a przede wszystkim emisji CO2 związanej ze spalaniem paliw kopalnych w nadchodzącej dekadzie. 

 

Zmniejszenie emisji CO2 do zera netto ma kluczowe znaczenie dla stabilizacji klimatu, ze względu na związek między poziomem globalnego ocieplenia a skumulowaną emisją CO2. Szybsze, natychmiastowe obniżenie emisji CO2 obniży wielkość emisji łącznej. Przyszły szczytowy poziom ocieplenia określa się, biorąc pod uwagę skumulowaną emisję CO2 netto i wymuszanie radiacyjne netto (wpływ na budżet promieniowania Ziemi) spowodowane przez czynniki inne niż CO2, czyli metan, tlenek azotu, aerozole i inne antropogeniczne środki wymuszające. Zmniejszenie wpływu netto emisji innych niż CO2 czynników ma również kluczowe znaczenie dla stabilizacji klimatu. 

 

Dokąd chcemy podążać?

 

Modele klimatu globalnego przewidują znaczne różnice klimatu między dzisiejszymi warunkami a globalnym ociepleniem o 1,5°C, oraz między 1,5°C a 2°C. We wszystkich wariantach intensywność ocieplenia jest większa na lądzie niż nad powierzchnią oceanów i wzmacnia się w regionie arktycznym. 

 

Zmiany dotyczące opadów atmosferycznych są heterogeniczne przestrzennie. Modele klimatu przewidują wzrost średniej rocznej sumy opadów w zimnych regionach, gdzie cieplejsze masy powietrza mogą zawierać więcej wilgoci, oraz spadek sumy opadów w tych obszarach, gdzie obecnie panuje klimat śródziemnomorski, ze względu na zmiany w wielkoskalowej cyrkulacji atmosferycznej. Projekcja obniżenia rocznych sum opadów na każde dodatkowe 0,5°C ocieplenia jest szczególnie wyraźna w rejonie Morza Śródziemnego, w południowej Europie, na Bliskim Wschodzie oraz w Afryce Północnej. 

 

Modele klimatyczne przewidują również znaczny wzrost liczby upalnych dni, szczególnie w obszarach tropikalnych, wzrost temperatury w najgorętsze dni, szczególnie na obszarach lądowych, oraz w najzimniejsze noce, szczególnie w północnej Europie i regionie arktycznym. W kilku regionach modele klimatyczne przewidują wzrost intensywności opadów deszczu i wzrost prawdopodobieństwa wystąpienia suszy. 

 

W poszczególnych regionach zidentyfikowano punkty krytyczne zmiany klimatu, gdzie nasili się ona wraz ze wzrostem globalnego ocieplenia. Regiony te obejmują: lód na Morzu Arktycznym oraz arktyczne obszary lądowe, gdzie dojdzie do utraty siedlisk dla określonych gatunków i przesunięć biomów; region alpejski, gdzie dojdzie do przesunięć biomów; obszar śródziemnomorski, gdzie zwiększy się ryzyko wystąpienia ekstremalnej suszy, zmniejszonego odpływu i deficytu wody; region tropików, gdzie zwiększy się częstotliwość fal upałów i zagrożenie w postaci stresu cieplnego u zwierząt gospodarskich, zagrożenie dla zdrowia ludzi, wydajności plonów podstawowych roślin uprawnych oraz utrata biomasy w niektórych lasach deszczowych; Azję Południowo-Wschodnią, gdzie zwiększy się ryzyko wystąpienia powodzi ze względu na podwyższenie poziomu mórz i intensyfikację obfitych opadów, a także ryzyko obniżenia wydajności plonów; Afrykę Zachodnią i Sahel, gdzie zwiększy się ryzyko związane z falami upałów oraz gdzie przewiduje się ograniczenia obszarów zdatnych do uprawy kukurydzy i sorgo, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niedoboru żywności; Afrykę Południową, gdzie prognozuje się redukcję dostępności wody, stres cieplny, zwiększoną śmiertelność wskutek fal upałów i wysokie ryzyko niedoboru żywności w przypadku ludności zależnej od form rolnictwa i hodowli zwierząt gospodarskich uprawianych w suchych strefach środowiskowych. Małe wyspy narażone są na złożone ryzyko zalewania gruntów i zatapiania wybrzeży, na problemy z wodą słodką, zwiększoną liczbę ciepłych dni i utrzymujący się stres cieplny dla bydła oraz na poważną degradację raf koralowych, którym grozi utrata ich funkcji ekosystemowych. 

 

W oparciu o nowe dowody raport skorygował ryzyko klimatyczne w odniesieniu do koralowców żyjących w ciepłych wodach, namorzynów, niewielkich łowisk okołorównikowych, ekosystemów lądowych, powodzi przybrzeżnych, powodzi rzecznych, zmniejszenia wydajności plonów, turystyki (w tym turystyki śnieżnej), a także zachorowalności i śmiertelności w przypadku globalnego ocieplenia między 1°C, 1,5°C a 2°C. Do 2100 globalny średni wzrost poziomu mórz i oceanów wyniósłby około 10 cm mniej w przypadku globalnego ocieplenia o 1,5°C w porównaniu z wariantem 2°C. To oznaczałoby do 10 mln osób mniej w kwestii narażenia na ryzyko wzrostu poziomu mórz i oceanów, jednak nadal około 100 mln osób zmagających się z potrzebami adaptacyjnymi związanymi z tym zjawiskiem. 

 

Przewiduje się, że utrata bioróżnorodności i wymieranie gatunków będą mniejsze w przypadku wariantu 1,5°C w porównaniu z 2°C. Ograniczenie ocieplenia do 1,5°C w porównaniu z 2°C oznaczałoby zmniejszenie wydajności upraw kukurydzy, ryżu, pszenicy i potencjalnie innych roślin zbożowych, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej oraz Ameryce Środkowej i Południowej. Odsetek światowej populacji narażonej na niedobory wody spowodowane przez zmiany klimatu będzie wynosić do 50% mniej przy globalnym ociepleniu 1,5°C w porównaniu z 2°C. 

 

Co jest istotne, raport podkreśla, jak wszystkie te zjawiska wpływają na życie ludzi i źródła ich utrzymania na całym świecie. Dla przykładu, skutki zmian klimatycznych w oceanach zwiększają zagrożenie dla rybołówstwa i zależnych od nich źródeł utrzymania. Ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5°C w porównaniu z 2°C może zmniejszyć liczbę osób narażonych na ryzyko związane z klimatem i narażonych na ubóstwo nawet o kilkaset milionów do roku 2050. Oznaczałoby to mniejsze ryzyko dla zdrowia, źródeł utrzymania, bezpieczeństwa żywnościowego, zaopatrzenia w wodę, bezpieczeństwa ludzi i wzrostu gospodarczego, zwłaszcza w regionach tropikalnych. Wariant ocieplenia globalnego 1,5°C wiąże się z nieproporcjonalnie wysokim ryzykiem dla Arktyki, obszarów z suchym środowiskiem, rozwijających się państw położonych na małych wyspach oraz krajów najsłabiej rozwiniętych. 

 

Szeroka gama opcji adaptacyjnych może zmniejszyć ryzyko klimatyczne, jeśli zostaną one wdrożone. Potrzeby adaptacyjne są mniejsze w wariancie 1,5°C w porównaniu z wariantem 2°C. Brakuje wiedzy naukowej na temat kosztów adaptacji, a także kosztów strat i szkód wynikających z przekroczenia granic adaptacyjnych. 

 

Jak to osiągnąć?

 

Trajektorie emisji gazów cieplarnianych kompatybilne z ograniczaniem ocieplenia w wariancie 1,5°C i 2°C wytyczone zostały na podstawie bazy danych ścieżek emisji, opublikowanych z otwartym dostępem w celach przejrzystości i identyfikowalności (https://data. ene.iiasa.ac.at/iamc-1.5c-explorer). 

 

Ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5°C oznacza redukcję emisji dwutlenku węgla o około 50% do 2030 r., w porównaniu z poziomem z 2010 r. Dla porównania, w przypadku większości ścieżek, które ograniczają globalne ocieplenie do poziomu poniżej 2°C, emisja dwutlenku węgla spada o 25% do 2030 r. 

 

Aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5°C, globalne emisje dwutlenku węgla musiałyby osiągnąć poziom zerowy netto około 2050 r. Oznacza to, że wszelkie pozostałe emisje musiałyby zostać zrównoważone przez usunięcie dwutlenku węgla z powietrza. Dla porównania, ścieżki, które ograniczają globalne ocieplenie do 2°C, osiągają zero netto około 2070. 

 

Jako element ograniczania ocieplenia do 1,5°C, zmniejszenie emisji substancji innych niż dwutlenek węgla, takich jak metan i czarny węgiel, poprawiłoby jakość powietrza i przyniosłoby bezpośrednie i natychmiastowe korzyści zdrowotne. Ścieżki kompatybilne ze stabilizacją klimatu do 1,5°C bez ryzyka przekroczenia przewidują zmniejszenie emisji CO2 w następnej dekadzie. Ścieżki z opóźnioną redukcją emisji CO2, rozpoczynające się dopiero z końcem obecnej dekady, zakładają osiąganie ujemnych emisji CO2 na szeroką skalę w drugiej połowie obecnego stulecia. 

 

Ograniczenie ocieplenia do 1,5°C wymaga więc szybkich, dalekosiężnych i bezprecedensowych zmian we wszystkich systemach – w systemie energetycznym, w systemie gospodarki ziemią (w rolnictwie, leśnictwie i systemach żywnościowych) i w systemie miejskim (w tym zmiany w miejskich praktykach urbanistycznych, przemysłowych oraz infrastrukturalnych). Oznacza to znaczną redukcję emisji we wszystkich sektorach, korzystanie z szerokiej gamy technologii, zmiany behawioralne, a także pięcio- i sześciokrotny wzrost inwestycji w opcje niskoemisyjne do 2050 r. Wykorzystanie węgla maleje gwałtownie we wszystkich ścieżkach. Szybki postęp jest już czyniony w niektórych obszarach, zwłaszcza energii odnawialnej – taki postęp należałoby poczynić także w innych sektorach, takich jak transport i gospodarka gruntami. 

 

Istnieje wiele różnych ścieżek spójnych z wariantem 1,5°C, zakładających różne krótkoterminowe scenariusze redukcji emisji CO2 z paliw kopalnych i przemysłu (z niewielką emisją resztkową po ok. 2050 r.), różne zmiany w bilansie CO2 węgla w rolnictwie, leśnictwie i wykorzystaniu gruntów (osiągnięcie neutralnych lub ujemnych emisji netto w przybliżeniu po roku 2050) i wykorzystywanie w różnej skali bioenergii do wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. 

 

Aby ograniczyć ocieplenie do 1,5°C, musielibyśmy rozpocząć usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery w XXI w. Metody usuwania CO2 obejmują: sadzenie drzew, bioenergię połączoną z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla, rekultywację zdegradowanych ekosystemów, zmianę zarządzania gruntami, a także szereg innych podejść, wciąż będących na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Jeśli usuwanie dwutlenku węgla oparte na energii z biomasy zostałoby wprowadzone na dużą skalę, miałoby wpływ na bezpieczeństwo żywności, ekosystemy i różnorodność biologiczną. 

 

Zobowiązania podjęte przez rządy w ciągu ostatnich trzech lat dotyczące zamierzeń w zakresie działań naprawczych nie są wystarczające, aby utrzymać ocieplenie poniżej 1,5°C, nawet przy podjęciu bardzo wymagających i ambitnych wysiłków po roku 2030. Wprowadzają nas one na trajektorię globalnego ocieplenia o 3°C lub wyższego do 2100. 

 

Aby w połowie XXI w. można było uniknąć ocieplenia o ponad 1,5°C wraz z nieodłącznym ryzykiem zmian klimatu, należałoby przed 2030 r. w znacznym stopniu obniżyć emisję dwutlenku węgla i potem usunąć jego znaczne ilości ze środowiska. Ryzyko zmiany klimatu i nasze reakcje na nie są ściśle związane ze zrównoważonym rozwojem i celami ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. Te cele harmonizują dobrobyt społeczny, dobrobyt gospodarczy i ochronę środowiska. 

 

W ramach ograniczania globalnego ocieplenia do 1,5°C szereg środków pozwalających dostosować się do zmian klimatycznych oraz opcji umożliwiających redukcję emisji, o ile zostaną starannie dobrane, przyniosą korzyści w zakresie osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. W każdym kontekście można zaprojektować etyczne, uczciwe i sprawiedliwe scenariusze, zwracając z góry uwagę na ochronę osób najbardziej narażonych na skutki zmian klimatycznych oraz na zasady związane z klimatem. Takie działania są najbardziej efektywne, gdy lokalne i regionalne rządy oraz decydenci są wspierani przez rządy krajowe, oraz gdy wprowadzone są mechanizmy partycypacyjne. Dzięki wzmocnieniu potencjału władz krajowych i lokalnych społeczeństwa obywatelskie, sektor prywatny, rdzenna ludność i społeczności lokalne mogą wspierać ambitne działania, wymagane w celu ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C. 

 

Współpraca międzynarodowa i zgromadzenie funduszy są czynnikami kluczowymi do osiągnięcia opisywanego celu dla wszystkich ludzi i we wszystkich krajach, zwłaszcza w krajach rozwijających się i regionach szczególnie narażonych. Zdolność do ambitnego reagowania na zmiany klimatyczne jest również mocno związana z edukacją oraz innowacją, w przypadku których środowisko akademickie pełni znaczącą funkcję w zakresie wspierania transformacji i przemian społecznych. 

 

Valérie Masson-Delmotte

 

 

Gdzie można znaleźć pełną wersję raportu?

Pełna wersja raportu w języku angielskim dostępna jest tutaj: www.ipcc.ch/report/sr15. Zawiera ona następujące części: podsumowanie dla decydentów, 10 najczęściej zadawanych pytań, glosariusz i 5 rozdziałów.

 

© Academia, wydanie specjalne 1/6/2019

 

 

 

 

          Cały numer          

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

„Academia” 2018

„Academia” 2016

    

 

  

 

                                                          

„Academia” 2015

    

 

    

 

                                                             

„Academia” 2014

    

    

„Academia” 2013

    

    

„Academia” 2012

         

     

„Academia” 2011

   

    

„Academia” 2010

    

    

„Academia” 2009

    

    

„Academia” 2008

    

    

„Academia” 2007

    

    

„Academia” 2006

    

    

„Academia” 2005

    

    

Tematy

agrofizyka antropologia jedzenia antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekologia ssaków ekonomia energetyka energia odnawialna entomologia ERC 2018 etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finanse finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia immunologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa inżynieria żywności język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kooperatyzm kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura kulturoznawstwo lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia otolaryngologia paleobiologia paleobotanika paleogeografia paleolimnologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność slawistyka smog socjologia stratygrafia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl