REKLAMA


 

REKLAMA


 

Zachęty ekonomiczne stosowane w niektórych krajach, aby ogrzewanie domów paliwami kopalnymi (gaz, olej opałowy) zastąpić drewnem opałowym, ponieważ spalanie biomasy można uznać za neutralne pod względem węglowym, niestety są przykładem rozwiązania typu „win-lose”, bo nie uwzględniają emisji niezwykle szkodliwych cząstek sadzy i innych zanieczyszczeń gazowych powstających przy spalaniu drewna. Zachęty ekonomiczne stosowane w niektórych krajach, aby ogrzewanie domów paliwami kopalnymi (gaz, olej opałowy) zastąpić drewnem opałowym, ponieważ spalanie biomasy można uznać za neutralne pod względem węglowym, niestety są przykładem rozwiązania typu „win-lose”, bo nie uwzględniają emisji niezwykle szkodliwych cząstek sadzy i innych zanieczyszczeń gazowych powstających przy spalaniu drewna. Jakub Ostałowski (www.jakubostalowski.com)

Jakość powietrza i zmiany klimatu – dwa najważniejsze kryzysy, przed którymi staje nasze społeczeństwo – nadal traktowane bywają jako osobne problemy wymagające różnych podejść badawczych i politycznych. Należy je jednak traktować jako dwie strony tego samego medalu. Dlatego konieczne jest szukanie obopólnie korzystnych rozwiązań typu „win-win”.

 

Facchini_Maria

Autorką tekstu jest

dr Maria Cristina Facchini

Instytut Badań Atmosfery i Klimatu 
Włoska Krajowa Rada ds. Badań  (Consilio Nazionale delle Ricerche)

 

Dr Maria Cristina Facchini jest dyrektorką Instytutu Badań Atmosfery i Klimatu przy włoskiej Krajowej Radzie ds. Badań (CNR) w Bolonii. Bada związki między klimatem a zanieczyszczeniami atmosfery, a także procesy fizykochemiczne zachodzące w atmosferycznych układach wielofazowych (aerozole i chmury) i ich wpływ na skład atmosfery i zmiany klimatu.

 


 

Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), zanieczyszczenia powietrza są drugą najważniejszą przyczyną chorób niezakaźnych, będących rosnącym zagrożeniem na całym świecie. Co roku z przyczyn związanych z zanieczyszczeniami powietrza umiera 4,2 mln osób. Wyraźnie mówią o tym najnowsze raporty WHO, wskazujące na wyraźny związek szczególnie pomiędzy długotrwałym kontaktem z drobnym pyłami zawieszonymi (PM2,5) a zgonami wskutek chorób krążenia, chorób układu oddechowego oraz nowotworów, a także ze zwiększoną śmiertelnością, zwłaszcza u dzieci i chorych na astmę. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) ponad 80% ludności miejskiej w krajach członkowskich Unii Europejskiej jest narażona na kontakt z pyłami zawieszonymi w ilości wykraczającej poza wytyczne WHO. 

 

To przekłada się na skrócenie oczekiwanej długości życia w Europie – średnio o ponad osiem miesięcy, a w najbardziej zanieczyszczonych obszarach nawet dwa lata. Zanieczyszczenia powietrza wyrządzają także poważne szkody w ekosystemach i środowisku naturalnym. Ozon (O3) w warstwie przyziemnej atmosfery jest nie tylko szkodliwy dla ludzi, ale także dla plonów rolnych i innych roślin. Tlenki azotu (NOX), dwutlenek siarki (SO2) i amoniak (NH3) przyczyniają się do zakwaszania gleby, jezior i rzek, co prowadzi do utraty bioróżnorodności. NH3 i NOX mają też niekorzystny wpływ na ekosystemy wodne, do których wprowadzają nadmierną ilość środków odżywczych, co powoduje zakwity glonów i powstawanie martwych stref wodnych w procesie zwanym „eutrofizacją”.

 

  • Przedwczesne zgony wskutek zanieczyszczeń powietrza w 2012 r. w  rozbiciu na kraje.

 

Z drugiej strony – jak pokazuje najnowszy raport IPCC na temat skutków globalnego ocieplenia o 1,5°C (SR15) – szacuje się, że działalność ludzka już teraz doprowadziła do wzrostu globalnych średnich temperatur o około 1°C w stosunku do ery przedprzemysłowej. Jeśli tempo wzrostu temperatur nie spadnie, w latach 2030‒2052 różnica ta prawdopodobnie sięgnie 1,5°C. 

 

Raport SR15 podaje również, że już oglądamy wielorakie wpływy ocieplenia klimatu na ludzi i przyrodę, a wiele ekosystemów lądowych i oceanicznych – wraz z częścią zapewnianych przez nie korzyści – już teraz ulega zmianom wskutek globalnego ocieplenia. Poziom mórz już podniósł się o około 20 cm w stosunku do ery przedprzemysłowej, powierzchnia lodu morskiego w obszarach arktycznych stale się kurczy, a w wielu rejonach świata spadła wydajność rolnictwa i nasiliła się częstotliwość skrajnych zjawisk pogodowych. 

 

Atmosfera w antropocenie

 

Zarówno zanieczyszczenia atmosfery, jak i ocieplenie klimatu spowodowane są zmianami składu chemicznego atmosfery wywołanymi działalnością człowieka. Czynniki antropogeniczne (wytwarzanie energii, transport, przemysł, rolnictwo, gospodarka odpadami) odpowiadają za emisję zanieczyszczeń w postaci gazów i pyłów, które zmieniają skład atmosfery, a zmiany atmosferyczne powodują degradację jakości powietrza na szczeblu regionalnym/lokalnym oraz ocieplanie się klimatu. 

 

Przez tysiące lat dziejów ludzkości zmiany środowiska naturalnego wywołane przez człowieka były znikome ze względu na niewielką liczbę ludzi oraz bardzo ograniczone technologie, którymi dysponowali. Dzisiaj skala, zasięg i tempo zmian środowiska naturalnego wywołanych przez ludzi nie ma precedensu w dziejach ludzkości. Procesy ekologiczne wywołane działalnością człowieka dorównują już skalą procesom maturalnym, a niekiedy nawet je przewyższają. Zmiany w przyrodzie już teraz osiągnęły globalny zasięg, a ich tempo mierzone jest w latach, a nie tysiącleciach, jak to ma miejsce w przypadku zmian zachodzących naturalnie. 

 

Poniższa garść prostych danych liczbowych stanowi wskazówkę na temat przyczyny zmian ekologicznych zachodzących ostatnio na globalną skalę:

 

  • w drugiej połowie XX w. światowa populacja zwiększyła się ponaddwukrotnie,
  • produkcja zbóż w tym samym okresie zwiększyła się trzykrotnie,
  • produkcja energii zwiększyła się czterokrotnie,
  • globalna produkcja towarów zwiększyła się pięciokrotnie.

 

Z uwagi na to dwaj nobliści, chemik Paul Crutzen i biolog Eugene Stoermer, zaproponowali niedawno, aby uznać holocen – erę geologiczną, która zaczęła się około 12 tys. lat temu z końcem ostatniego zlodowacenia – za zakończoną. Ich zdaniem należy uznać, że ziemia weszła aktualnie w nową erę geologiczną, którą nazwali antropocenem, aby podkreślić wpływ ludzkości na geologię i ekologię planety. 

 

Ziemię zamieszkuje obecnie ponad 6 mld osób, z których każda wymaga zaspokojenia fundamentalnych potrzeb, takich jak dostęp do czystej wody, pożywienia, opieki zdrowotnej, mobilności itd. Sposób, w jaki zaspokajane są te potrzeby, decyduje o skutkach dla środowiska naturalnego na skalę globalną (patrz tabela 1). W ostatnich dziesięcioleciach przyśpieszenie aktywności gospodarczej i zużycia energii miało miejsce głównie w krajach rozwiniętych, jednak obecnie coraz większy wpływ na globalne środowisko naturalne i zmiany w składzie atmosfery wywierają też nowe gospodarki (Chiny, Indie itp.).

 

 

Jakość powietrza a klimat

 

Zatem zanieczyszczenia powietrza i zmiany klimatu to ściśle powiązane problemy ekologiczne. Mimo to oba te wyzwania często traktuje się nadal jako odrębne zagadnienia badane przez osobne grupy badaczy i wymagające osobnych ram prawnych i politycznych. Wiele narzędzi pozwala jednak osiągnąć zarówno poprawę jakości powietrza, jak i łagodzenie następstw zmian klimatu – choć bywa i tak, że narzędzia pomagające w jednym obszarze pogarszają sytuację w drugim. Dlatego zachodzi pilna potrzeba podjęcia skoordynowanych działań uwzględniających związki między jakością powietrza a klimatem. 

 

Emisji antropogenicznych nie da się jednoznacznie podzielić na osobne kategorie: zanieczyszczenia atmosfery i czynniki wpływające na klimat (patrz tabela 2) – co więcej, wiele źródeł emituje do atmosfery zarówno zanieczyszczenia atmosfery, jak i gazy cieplarniane. Prostym przykładem są rury wydechowe samochodów, które równocześnie emitują CO2 (gaz cieplarniany), NOX (zanieczyszczenia powietrza) oraz pyły PM (będące zanieczyszczeniem powietrza i zarazem czynnikiem wpływającym na klimat). 

 

 

Synergia i kompromisy

 

Najnowsze badania jasno wskazują, że możliwe są scenariusze obopólnie korzystne, poprawiające zarówno jakość powietrza, jak i stan klimatu („win-win”), ale też środki korzystne dla jednego aspektu, lecz nie drugiego („win-lose”). 

 

W ogromnej większości opcje łagodzące zmiany klimatu przyczyniają się zarazem do zdrowego i zrównoważonego rozwoju. Do obopólnie korzystnych rozwiązań można zaliczyć np. opłaty za emisję CO2 lub rezygnację z subsydiowania paliw kopalnych. Także promowanie szerszego wykorzystania źródeł odnawialnych do uzyskiwania elektryczności i innych form energii w gospodarstwach domowych przynosi zarówno korzyści klimatyczne, jak i poprawę jakości powietrza. 

 

  • Skutki globalnego ocieplenia są widoczne już teraz.

 

Z kolei przykładem rozwiązania typu „win-lose” mogą być zachęty ekonomiczne stosowane w niektórych krajach, aby ogrzewanie domów paliwami kopalnymi (gaz, olej opałowy) zastąpić drewnem opałowym, ponieważ spalanie biomasy można uznać za neutralne pod względem węglowym (dwutlenek węgla emitowany przy spalaniu drewna wcześniej został przez drzewo pobrany z atmosfery). Zapewnia to więc korzyści z punktu widzenia klimatu, ale nie uwzględnia emisji niezwykle szkodliwych cząstek sadzy i innych zanieczyszczeń gazowych powstających przy spalaniu drewna. 

 

Schemat obok ukazuje synergię i kompromisy pomiędzy jakością powietrza a skutkami dla klimatu. Lewe górne i prawe dolne pola schematu przedstawiają opcje typu „win-lose”, korzystne w jednym aspekcie, ale szkodliwe w drugim (tu: dla jakości powietrza lub klimatu). Tylko prawe górne pole przedstawia rozwiązania typu „win-win”, łagodzące zarówno zanieczyszczenia powietrza, jak i zmiany klimatu. Lewe dolne pole rzecz jasna nie powinno być brane pod uwagę, ponieważ wiąże się z niekorzystnymi skutkami w obu obszarach.  

 

  • Schematy ukazujące synergię i  kompromisy między rozwiązaniami i  technologiami wpływającymi na klimat i  jakość powietrza.

 

Strategie ograniczania emisji często uwzględniają wyłącznie środki technologiczne, np. wymogi dotyczące stosowania filtrów. Równie ważne są jednak ludzkie zachowania, gdzie kluczowe jest aktywne zaangażowanie obywateli (nawyki dotyczące codziennych dojazdów, decyzje dotyczące źródeł energii czy zarządzania odpadami, nawyki żywieniowe itp.). Osobistych zmian postępowania nie da się osiągnąć wbrew społeczeństwu – dlatego konieczne będzie nie tylko wprowadzenie rozwiązań politycznych sprzyjających pożądanym zmianom stylu życia, ale też zapewnienie obywatelom rzetelnych informacji na ich temat.

 

Maria Cristina Facchini

 

© Academia, wydanie specjalne 1/6/2019

 

 

 

 

          Cały numer          

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

„Academia” 2018

„Academia” 2016

    

 

  

 

                                                          

„Academia” 2015

    

 

    

 

                                                             

„Academia” 2014

    

    

„Academia” 2013

    

    

„Academia” 2012

         

     

„Academia” 2011

   

    

„Academia” 2010

    

    

„Academia” 2009

    

    

„Academia” 2008

    

    

„Academia” 2007

    

    

„Academia” 2006

    

    

„Academia” 2005

    

    

Tematy

agrofizyka antropologia jedzenia antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekologia ssaków ekonomia energetyka energia odnawialna entomologia ERC 2018 etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finanse finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia immunologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa inżynieria żywności język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kooperatyzm kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura kulturoznawstwo lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia otolaryngologia paleobiologia paleobotanika paleogeografia paleolimnologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność slawistyka smog socjologia stratygrafia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl